Nacjonalizm, szowinizm, rasizm a europejska refleksja o muzyce i twórczość kompozytorska okresu międzywojennego

Andrzej Tuchowski
ISBN: 978-83-229-3493-7
Liczba stron: 192
Format B5, oprawa broszurowa
Rok wydania: 2015
Przejdź do bazy CNS

Książka ukazuje przenikanie różnych rodzajów nacjonalizmu, szowinizmu i rasizmu do refleksji o muzyce okresu międzywojennego oraz reakcji wobec tychże ideologii ze strony znaczących osobowości twórczych owego czasu. Pojęcie „nacjonalizm” rozumiane jest tu w pozytywnym i w negatywnym sensie. Dotyczy więc zarówno dwudziestowiecznych szkół kompozytorskich, refleksji estetycznej podbarwionej myślą narodową, jak i koncepcji historiozoficznych uzasadniających pretensje do hegemonistycznej pozycji kultury danego narodu. Ten właśnie negatywny, szowinistyczny typ nacjonalizmu zwykł w skrajnych przypadkach — jak w III Rzeszy i faszystowskich Włoszech — przechodzić w rasizm. Tytułowy kompleks zagadnień przedstawiono na przykładzie czterech krajów reprezentujących różne systemy społeczno-polityczne (od pełnego totalitaryzmu do pełnej demokracji) oraz główne żywioły etniczne ówczesnej Europy. Są to: III Rzesza, faszystowskie Włochy, II Rzeczpospolita (po 1926) oraz Wielka Brytania.

Wstęp
Rozdział I • Narodowy a uniwersalny wymiar muzyki w świetle refleksji estetycznej Ralpha Vaughana Williamsa a Karola Szymanowskiego
Rozdział II • Rasistowskie podstawy narodowosocjalistycznej refleksji o muzyce
1. „Was ist Deutsch in Deutsche Musik?”. Wokół germańskich i nordyckich cech rasowych w muzyce niemieckiej
2. „Judentum in Musik”. Wokół muzycznych działań „antyrasy”
2.1. Organiczna jedność harmoniczno-tonalna
2.2. Organiczna jedność ukształtowań formalnych
2.3. Organiczna jedność estetyczno-społeczna .
Rozdział III • Das Volk, das Volksgemeinschaft, der Volkskomponist: pojęcie „wspólnoty krwi” a debata wokół narodowosocjalistycznej normatywnej estetyki muzycznej
Rozdział IV • Między refleksją a czynem: rasistowskie doktryny rasowe i konsekwencje wcielania ich w życie w świetle reakcji muzycznych środowisk Europy lat 30.
1. Publicystyka i środowisko muzyczne II RP: „zalecana jak największa ostrożność”
2. Na straży elitaryzmu: Szymanowski, polskie tradycje „wielkopańskie” a „kwestia żydowska”
3. Polska „Rassenkunde”, czyli Józef Reiss i badania nad specyfiką „duszy żydostwa w muzyce”
4. Reakcje krytyki brytyjskiej, appeasement i anglo-niemiecka polityka muzycznej współpracy „bratnich krajów germańskich”
5. Kontrofensywa ideologiczna brytyjskich artystów pokolenia „wielkiej wojny” — pacyfizm przeciw rasizmowi i szowinizmowi
6. Krytyczny rok 1938: zaangażowana twórczość Benjamina Brittena i Michaela Tippetta wobec wydarzeń w III Rzeszy
Rozdział V • Włoskie „przebudzenie narodowe” a nacjonalizm historyczno-imperialny — sztuka w kręgu faszystowskiego mitu romanità
1. Sztuka nowoczesna czy zdegenerowana? Modernizm i jego narodowe uwarunkowania w ocenie ideologii faszystowskiej i nazistowskiej
2. Muzyczne apologie Rzymu w służbie faszystowskiego nacjonalizmu imperialno-historycznego
2.1. „Salve Roma divina!”: Hymn rzymski Giacoma Pucciniego
2.2. „Tutto che al mondo è civile, grande, augusto, egli è Romano ancora!”: Trylogia rzymska Ottorina Respighiego a nacjonalistyczna estetyka muzyczna ery faszyzmu
2.3. Od Rimskiego-Korsakowa do Gianotta Bastianellego: przemiany estetyki twórczej Respighiego na drodze do „odrodzenia narodowego”
2.4. Aspekty profetyczne: Trylogia rzymska w kontekście narodowym i międzynarodowym
Rozdział VI • Od mitu romanità do faszystowskiego rasizmu: włoska refleksja o muzyce w obliczu polityczno-ideologicznych przemian schyłku lat 30.
Rozdział VII • „Nowy Rzym” w starciu z „Trzecią Cywilizacją Grecką” — upadek mitu romanità
Rozdział VIII • Post scriptum: zmierzch rasizmu i szowinizmu, „kryptonacjonalizm” i demitologizacja nacjonalistycznie pojmowanych tradycji w świecie powojennym
1. „Kryptonacjonalizm” a „muzykologie narodowe”
2. Od nacjonalizmu do wymiaru uniwersalnego
Zakończenie
Bibliografia
Summary
Indeks nazwisk

Kontakt

Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Sp. z o.o.
Pl. Uniwersytecki 15
50-137 Wrocław
tel./faks 71 375 28 85
biuro@wuwr.com.pl
marketing@wuwr.com.pl

Zapisz się na newsletter